5 minuten

Eerder deze week stapte Clemens Tönnies op als voorzitter van Schalke 04. Sinds 2001 was de zakenman voorzitter van ‘Die Knappen’. Zijn populariteit daalde echter en zijn positie leek onhoudbaar. Hoe is dit zo gekomen?

Glück auf

Wie is Schalke 04? FC Schalke 04 is een trotse Traditionsverein die gewonnen is uit de steenkool in het Ruhrgebied. De club heeft nationaal en internationaal een gigantische support, waaronder een vriendschapsverband met de supporters van FC Twente in Nederland. Niet alleen is de support voor de club groot, ‘Die Königsblauen’ hebben na Bayern München ook de meeste Mitglieder (leden) van elke Duitse voetbalclub. Op het moment van schrijven zijn meer dan 160.000 Schalker trots op hun lidmaatschap. Dit is heel knap aangezien het geen echte topclub is als Bayern München en Borussia Dortmund. Ondanks het gebrek aan succes, heeft de club fans door heel Duitsland.

Schalke is trots op haar roots. De zaterdag voorafgaand aan de sluiting van de laatste mijn in Duitsland, werden de mijnwerkers in de Veltins Arena geëerd. In een donker stadion zongen ze het Steigerlied, een bekend lied in de Duitse mijnbouw.

Uit dit lied ontleent Schalke haar strijdkreet, Glück auf!

Talentenfabriek (1)

Behalve steenkool, blijkt de omgeving Gelsenkirchen ook rijk aan voetbaltalenten. Door de jaren heen heeft Schalke 04 zich ontwikkeld tot een van de beste jeugdopleidingen van heel Duitsland. Talenten als Mesut Özil, Manuel Neuer, Leroy Sané, Max Meyer en Thilo Kehrer liepen allemaal rond in het koningsblauw.

Successen

In het recente verleden werkte Schalke zich op tot een stabiele subtopper met uitschieters naar boven. Het afgelopen decennium begon hoopvol met bereiken van de halve finale van de Champions League en het winnen van de DFB-Pokal en de daaropvolgende Super Cup, welke werd gewonnen van aartsrivaal Borussia Dortmund. De club vestigde zich als een grote naam in de subtop van het Duitse voetbal en Schalke kwalificeerde zich vaak voor de Champions League. Echter, in de laatste jaren gaat het minder met Schalke. In 2017/18 bereikte het nog de tweede plaats maar in de afgelopen 4 seizoenen was dit het enige seizoen waarin ‘Die Knappen’ in het linker rijtje eindigden.

Dit seizoen leek er voor Schalke meer in te zitten dan slechts het rechter rijtje. Tot de winterstop leek Europees voetbal erin te zitten maar na de overwinning in januari op Borussia Mönchengladbach, werden er slechts negen punten gepakt. Het is lastig om een duidelijke reden aan te wijzen voor dit verval. Echter, de langdurige blessures voor sterkhouders Salif Sané, Benjamin Stambouli, Omar Mascarell, Amin Harit en Suat Serdar maken het er voor trainer David Wagner niet makkelijker op. Door deze afwezigen, leek het vertrouwen in de ploeg weg te zijn en gaven ze de Europese plekken, die ze stevig in bezit hadden, volledig uit handen.

Het tijdperk Clemens Tönnies

Een gedeelte van het succes kan worden toegeschreven aan ondernemer Clemens Tönnies. Het verhaal van Tönnies leest aanvankelijk als een sprookje. Broer Bernd startte een vleeshandel in 1971, waar Clemens zich later bijvoegde, zo ontstond B. & C. Tönnies Fleischwerk GmbH und Co. KG. Dit bedrijf groeide flink en is nu een miljarden business. De grote liefde van Tönnies is Schalke 04. Bernd Tönnies was tot zijn dood in 1994 voorzitter van Schalke en Clemens beloofde aan zijn broer om zich om Schalke te bekommeren. Om de daad bij het woord te voegen, werd Clemens lid van de Raad van Commissarissen. Toen Schalke in problemen kwam, stopte de miljardair naar verluid 30 miljoen euro aan eigen geld in de club. Zijn liefde voor Schalke zette hij kracht bij door onder andere in Doppelpass uit volle borst het clublied mee te zingen.

Het conflict Assauer

In november 2001 werd de ‘vleesbaron’ verkozen als voorzitter van de Raad van Commissarissen. In deze stemming versloeg Tönnies Schalke-legende Rudi Assauer met één stem verschil. Assauer was hiervoor als bestuurder al aan de club verbonden en won in die hoedanigheid in 1997 de UEFA Cup. Ook was Schalke slechts 4 minuten verwijderd van de landstitel in 2001. Hij en politicus Jürgen Möllermann waren volgens velen, en ook henzelf, de krachten achter dit succes. Assauer dacht dus dat hij de stemming zou winnen. Toen bleek dat hij verloren had, sprak Assauer zich uit tegen Tönnies: “We brengen de club sportief en financieel gezien naar de top, en dan kiezen we een ‘Wurstenheini’”. Een Wustenheini betekent zoveel als een worstenboer, en dan niet in de positieve zin van het woord.

In 2006 werd Assauer uit de club gezet, mede door financiële problemen.

De Gazprom deal

Sinds jaar en dag is Gazprom de hoofdsponsor van ‘Die Knappen’. Tönnies Fleiswaren heeft een aantal vestigingen in Rusland en hierdoor heeft Tönnies goede banden met Vladimir Putin. In het voorjaar van 2014 zou Schalke een bezoek brengen aan het Kremlin. Dit ging echter niet door omdat Rusland bezig was met het annexeren van de Krim en dit werd door het Duitse publiek daarom niet geaccepteerd. Ook werd bekend dat Putin aan Gazprom opdracht zou hebben gegeven om de transfer van Manuel Neuer naar Bayern München te blokkeren. Zodoende heeft de Russische president dus zeggenschap in Schalke gehad.

Grote kritiek op Tönnies, en met hem het volledige bestuur, in de Gazprom deal komt voort uit het feit dat, ondanks dat de Gazprom deal miljoenen in de ploeg brengt, Schalke een schuld van 200 miljoen heeft.

Talentenfabriek (2)

Wat het bestuur van Schalke ook op kritiek komt te staan is de manier waarop ze met hun talenten omgaan. De eerder geroemde jeugdopleiding heeft veel geld in de kas gebracht maar dit had meer moeten zijn. Te veel spelers van waarde zijn transfervrij vertrokken. De meest in het oog springende voorbeelden hiervan zijn Alexander Nübel, Leon Goretzka, Max Meyer, Sead Kolasinac en Joel Matip. Een blik op Transfermarkt.nl leert dat deze spelers op het moment dat ze de deur uitliepen gezamenlijk een transferwaarde van meer dan 100 miljoen vertegenwoordigden. Ook het ooit grote talent Lewis Holtby ging voor minder dan twee miljoen euro weg uit Gelsenkirchen.

De genadeklappen

Door al de eerder genoemde momenten, was Tönnies al niet echt een geliefd man. Echter, in het afgelopen jaar kwam de genadeklap, of beter gezegd, klappen. We beginnen in augustus 2019. Tijdens een conferentie voor ondernemers in Paderborn werd hij uitgenodigd als gastspreker en toen vertelde hij dat het beter zou zijn om in Afrika twintig energiecentrales te bouwen dan om klimaatbelasting te verhogen. Hieraan voegde Tönnies toe dat voor die energiecentrale “Afrikanen dan kunnen stoppen met het omhakken van bomen en kinderen te maken in het donker”. Deze uitspraak leverde hem al een tijdelijke schorsing op. Voor raadslid Kornelia Toporzysek was dit reden genoeg om uit de raad te gaan.

En toen brak het Coronavirus uit. Uit de vleesfabriek van Tönnies kwamen verhalen dat de werknemers onder slechte omstandigheden werken en onderbetaald werden. Als klap op de vuurpijl kwam in juni naar buiten dat 1.500 werknemers besmet waren met het coronavirus waardoor de hele regio in quarantaine moest.

De Schalke-fans waren het zat. Ze vormden een ketting van supporters om te protesteren tegen Tönnies. Ook waren er spandoeken die aangaven dat hij op moest stappen.

Onder deze grote druk bezweek de ‘vleesbaron’ van Rheda-Wiedenbrück en besloot hij op te stappen als voorzitter van Schalke 04. Hij wil zich volledig gaan richten op de crisis die hij bij zijn bedrijf heeft aangericht. Zo komt er een einde aan bijna twintig jaar voorzitterschap van Schalke 04.

Toekomst

Tönnies gaat zich dus vanaf nu volledig richten op zijn bedrijf en bij Schalke wordt hij opgevolgd door Jens Buchta. Verder is de toekomst van Schalke nog ongewis. Er moet voldoende gebeuren om de club klaar voor het volgende seizoen te maken. Wie vervangt bijvoorbeeld Alexander Nübel en blijft Guido Burgstaller de spits, en mag trainer David Wagner aanblijven? Er is voor Buchta in elk geval genoeg werk aan de winkel. We houden het in de gaten en Glück auf!