6 minuten

Hoe raakt een volleybalcoach verzeild in het voetbal, de sport die hij tot zijn 16de zonder talent maar met veel overgave beoefende? Het overkwam Toon Gerbrands die via Dirk Scheringa bij AZ terechtkwam, na het inwinnen van advies bij Johan Derksen. “Johan zei: ‘Je moet één ding doen, je moet je alleen met je eigen zaak bemoeien en de eerste vier jaar alle interviews afzeggen. Dan wordt je een goede directeur.’ Dat heb ik gedaan.”

Interview: Neal Petersen
Tekst: Wouter Boerkamp

‘Voetballer’ in de Eredivisie Volleybal

Toon Gerbrands heeft inmiddels zijn naam gevestigd als bestuurder in het voetbal, maar hij werd bekend vanwege zijn rol als coach in het volleybal. Toch begon het voor hem allemaal op het voetbalveld. Tot zijn 16de speelde hij met weinig talent, maar vol overgave voor Wit Zwart Sneek. “Ik was niet goed genoeg. Ben te lang, grove motoriek en gewoon geen goede voetballer. Maar deed het wel met veel overgave. Dat had ik snel in me. Vond het leuk om te doen, sloeg nooit een training over ook niet als het regende, was er altijd.”

De Eredivisie haalde hij er echter lang niet mee. Dat gebeurde wel in het volleybal, een sport waarmee Gerbrands begon omdat zijn broertje er geen zin meer in had en de contributie nou eenmaal al betaald was. De 2 meter 1 lange Gerbands was er beter op zijn plek en haalde in Nederland wel het hoogste niveau, al bleven de topclubs en het nationale team buiten bereik. Als coach zette hij die stappen wel, mede omdat Gerbrands al op 18-jarige leeftijd in het coachvak stapte.

Het bracht hem via Piet Zoomers Dynamo waar hij vier titels en een Europese beker won, zelfs tot het nationale team waar hij de opvolger was van Joop Alberda. Alberda had net met de volleybalmannen Olympisch goud gehaald in Atlanta en zadelde Gerbrands onbedoeld op met een bijna onmogelijke taak. De nieuwe coach, die dol is op een uitdaging, greep in 1997 de Europese titel, daarna nooit meer geëvenaard en de vijfde plaats bij de Olympische Spelen in 2000. Bij de Spelen verloor hij met het Nederlandse herenteam nipt van Servië dat de titel won. Erkenning in de vorm die Alberda kreeg, bleef echter uit.

Aanbieding van Scheringa en advies van Derksen

Zijn jaren als topvolleybalcoach leverden Gerbrands veel prijzen op, maar geen dikke bankrekening. Hij had er zelfs een baan naast, wat hem uiteindelijk hielp bij zijn stap naar het profvoetbal in 2002. “AZ belde op, die zochten iemand die verstand had van topsport en management.” Daarvoor bleek Gerbrands de ideale kandidaat vanwege zijn ervaring als manager bij de overheid en indrukwekkende palmares als coach. “Scheringa (Dirk Scheringa red.) had een simpele methode, die keek gewoon wat voor prijzen iemand gewonnen had. Een keer is toeval, twee keer kon, maar als je tien, elf prijzen gewonnen had, dat was in mijn geval zo in het volleybal, dan moest het kloppen.”

Gerbrands hapte niet zomaar toe, ook omdat zijn ‘voorgangers’ hockeyer Roelant Oltmans (NAC) en basketballer Frank Kales (Ajax) roemloos waren gesneuveld. De volleybalcoach kocht een Voetbal International, keek wie de hoofdredacteur was en besloot contact te leggen om advies in te winnen. Met Johan Derksen, de markante hoofdredacteur van VI.

“Ik kende die hele man dus niet en hij kende mij ook niet. Ik bel hem op en zeg ‘ik heb uw advies nodig voor iets’. Dat was goed, dus ik naar Gouda toe. Doe die deur open, zie daar een man zitten met lang haar en een grote sigaar en een espressootje. Dus ik zeg dit en dit is er aan de hand: AZ. Toen zei hij: ‘dat moet je altijd doen, daar wordt jij beter van, daar wordt AZ beter van, daar wordt het voetbal misschien een beetje beter van. Maar je moet één ding doen, je moet je alleen met je eigen zaak bemoeien en de eerste vier jaar alle interviews afzeggen. Dan wordt je een goede directeur.’ Dat heb ik gedaan.”

Pieken en dalen in Alkmaar

Bij AZ valt Toon Gerbrands met zijn neus in de boter. Hij mag er samenwerken met de gelouterde internationale topcoaches als Co Adriaanse, Louis van Gaal, Dick Advocaat en Ronald Koeman. Met als hoogtepunt het kampioenschap in 2009. Daar is Gerbrands ook het meest trots op, hij somt moeiteloos de ontwikkeling van de club op. “We stonden op nacompetitie het jaar voordat ik begon, het jaar daarna gingen we naar de middenmoot, daarna naar de subtop, daar we zijn gebleven, negen keer Europees voetbal gehaald, landstitel, beker en Cruijff Schaal gewonnen. Een indrukwekkende lijst eigenlijk voor een club die toen opkwam. Dat was fantastisch om mee te maken.”

Toch was er een minder glorieuze periode nog interessanter voor de manager Gerbrands. “Als manager was de meest interessante periode toen Scheringa (DSB-affaire) wegviel, de curator op de stoep stond en er 26 miljoen schuld was. Iedereen dacht: ‘De club is ten einde’. Toen zijn we met Gertjan Verbeek, Marcel Brands en René Nelissen aan de slag gegaan om ervoor te zorgen dat de club zou overleven en dat 100 mensen hun baan zouden behouden. Vanuit management was dat een fantastische periode. Complete onzekerheid, curatoren op de stoep er waren eigenaren die de club wilden kopen. Dat alles speelde daar.”

Gerbrands prijst bovendien een belangrijke pion in die tijd die dit jaar werd verweten dat hij zich niet volledig op zijn club FC Twente focuste. “Daar verkijken mensen zich op. We zeiden tegen Gertjan Verbeek, destijds trainer bij AZ: ‘We gaan alle goede spelers verkopen, de salarissen halveren en je moet dezelfde resultaten boeken.’ Gertjan keek ons aan van: ‘dit kan niet waar zijn’. Toen heeft Verbeek echt fantastisch werk verricht in 3 jaar, de beker gewonnen en de kwartfinale gehaald in het Europees voetbal.”

PSV

Verbeek moest echter toch het veld ruimen bij AZ, net als eerder Ronald Koeman. Niet vanwege de prestaties, maar omdat Gerbrands en TD Earnest Stewart constateerden dat de klik tussen trainer en spelersgroep er niet meer was. Bij PSV, waar Gerbrands vanaf 2014 de baas is, kwam hij nog niet in die situatie. Ook in het seizoen waar het kampioenschap werd misgelopen, de enige keer in de laatste vier jaar, hield de technische leiding vertrouwen in trainer Phillip Cocu.

Zelfs na de slechte start van dit seizoen en de Europese uitschakeling tegen NK Osijek. “We zijn direct het weekend erop naar Augsburg geweest, daar was een oefenwedstrijd. We hebben met Phillip gesproken, met de staf en met de spelers. Onze conclusie was dat we slechte resultaten hadden geboekt, maar dat er absoluut niks aan de hand was in de relatie tussen de spelersgroep en de coach, integendeel. Nu zitten we hier, halen we een titel en roept iedereen: ‘goed gedaan’. Maar ook als we titel niet hadden gehaald was het op dat moment een goede inschatting.”

Gerbrands gaat nog verder: “Ik verwacht absoluut dat Phillip Cocu de absolute top gaat halen. Ik durf dat te zeggen omdat ik gewerkt heb met trainers die in de top hebben gewerkt. Wat mensen niet zien is het verschil tussen de binnen- en de buitenwereld. Phillip Cocu wordt gezien als saai voor de camera, maar hij creëert wel een bepaalde rust. En als je praat je over grenzen stellen, spelers beter maken en tactische wissels, net als Van Gaal altijd in de rust iets omzetten, dingen zien en het beter doen in de tweede helft. Daar zie ik het aan. Ik zie de eigenschappen die ik bij die grote namen heb gezien bij hem ook, maar hij doet het met een jongere generatie.”

Geen dromer, wel ambities

Een stap naar het buitenland sluit Gerbrands vanwege het (a)sociale aspect uit, waardoor een lang dienstverband bij PSV zeker niet uitgesloten is. Onlangs tekende hij nog bij tot 2022. Hij is geen dromer, maar formuleert wel zijn ambitie met PSV. Het vraagstuk dat hij wil oplossen is: ‘Hoe zet PSV de volgende stap in het voetballandschap?’

“Daar zijn we mee bezig, wij moeten een potje hebben van 30-40 miljoen zodat wij kunnen zaken doen wanneer het ons uitkomt. Dat is nu nog net niet zo. Mochten wij een keer Champions League spelen of twee grote transfers maken, dan komt dat aardig in beeld. Dan kunnen we vanuit dat verhaal met een zelf opgeleide coach verder. Mark van Bommel zit hier al, net als Ruud van Nistelrooy, Andre Ooijer en Boudewijn Zenden. Het doel van daaruit blijft om de Champions League in te komen en de potentiële toppers, de Lozano’s en Pereiro’s, hier zo veel mogelijk te krijgen.”

Hoe lang Gerbrands ook nog bij PSV blijft, het zal altijd vanuit een rol zijn als onzichtbare kracht. Zelfs bij de vieringen van het kampioenschap op de platte kar stond hij niet prominent in beeld. “Je ziet me ook daar niet aan de reling. Het is heel indrukwekkend, maar ik sta niet vooraan om de liedjes mee te zingen. Dat heeft te maken met mijn karakter, maar ook met mijn rol.” Ze hoeven in Eindhoven ook niet bang te zijn dat Gerbrands op de stoel van de trainer of TD gaat zitten “Je hebt mij ook nog nooit iets horen roepen over een wissel of over het spel. Ik weet nog steeds waar mijn grenzen liggen.”

Beluister hier de aflevering van ‘Podcasten met Petersen’ met Toon Gerbrands.