7 minuten

Wie Andries Jonker zegt, zegt meteen Louis van Gaal. Althans dat is de perceptie in Nederland. In werkelijkheid stond de Amsterdammer tijdens zijn 28-jarige carrière slechts 3,5 jaar op het veld als assistent van de markante trainer. Jonker belandde bij Barcelona en Bayern met Louis, maar ging later op eigen kracht naar Wolfsburg en Arsenal. Op het moment zit hij zonder club na zijn ontslag bij Wolfsburg, daarvoor vervulde hij bijna alle denkbare functies in de voetbalwereld. De 55-jarige Amsterdammer deelt zijn visie op het profvoetbal tijdens een nieuwe aflevering van ‘Podcasten met Petersen’: “Voetbal is in de kern niets anders dan beleving, plezier, beter willen worden. Een natte rug krijgen en een rode kop.”

Interview: Neal Petersen
Tekst: Wouter Boerkamp

Van Volendam naar Arsenal

Voor Andries Jonker bestond er in zijn jeugd geen enkele twijfel, hij zou profvoetballer worden. Hij kwam echter niet verder dan het tweede elftal van Volendam. Bij die club startte hij zijn trainerscarrière in het betaald voetbal. Na een periode als assistent onder Dick de Boer, mocht Jonker het zelf overnemen. In Nederland was hij later ook hoofdtrainer bij MVV en Willem II. Bekender is Jonker van zijn periode als assistent van Louis van Gaal, die hem meenam naar de grootste clubs van Europa.

Jonker: “Ik kan natuurlijk niet ontkennen dat Louis van Gaal een hele belangrijke rol heeft gespeeld in mijn loopbaan. Zonder Louis was ik nooit naar Barcelona gegaan. De andere kant is dat ik vanaf 1990 full-time in het voetbal werk en ik heb maar 3,5 jaar met Louis gewerkt. Als het gaat om clubs als Barcelona en Bayern München valt het niet te ontkennen, anderzijds ben ik zonder hem twee keer naar Wolfsburg gegaan én naar Arsenal in Londen.”

Bij Arsenal werd Andries Jonker de eindverantwoordelijke voor de jeugdopleiding, in Wolfsburg stond hij na een eerste periode als assistent afgelopen jaar zelf aan het roer. Hij hield in 2017 Wolfsburg in de Bundesliga, maar een matige start van dit jaar kostte hem de kop.

Drie leermeersters

Jonker werkte nauw samen met Van Gaal, maar noemt een andere persoon die de basis heeft gelegd voor zijn carrière. “Louis is als het gaat om het topvoetbal de belangrijkste, maar op de academie hadden we Max Koops als docent. Dat is in de wereld van de lichamelijke opvoeding een grootheid. Hij was de eerste die me er bewust van maakte dat wat ik leuk vond, plezier en beleving hebben in de sport, dat het daar om gaat. Bert van Lingen kwam ik tegen bij de KNVB en die vertaalde dat naar voetballen. Dat was een praktische vertaling van de Max Koops-lessen naar de voetballerij. Louis heeft daar de saus van het topvoetbal overheen gegeten. Die heeft mij in mijn stagejaar bij Ajax laten zien dat het in de kern niets anders is: beleving, plezier, beter willen worden. Natte rug krijgen en een rode kop.”

Bijna als geen ander kreeg Andries Jonker de kans om de werkwijze van Louis van Gaal te observeren. De Amsterdammer stond de markante trainer bij tijdens zijn periodes in Barcelona en München. “Louis heeft het vaak over Totale Mens-principe, dat kende ik wel van de academie, maar de vertaling naar het topvoetbal is nog wat anders. Dat heb ik elke dag kunnen zien. Verder heeft hij hele specifieke oefenstof, een soort Louis van Gaal-repertoire. Ik heb dat in verschillende situaties mogen meemaken, bij Ajax, bij Barcelona en bij Bayern München. Dat doet wat met je. Je ziet en begrijpt waarom spelers zeggen, deze trainer maakt mij beter.”

“In de kern doet hij pass- en trapvormen over verschillende afstanden waarbij hij afdwingt dat spelers dat met beide voeten doen. Maar er is bijna niet één speler die als hij komt tweebenig is. Als hij weggaat en lang genoeg de tijd heeft gehad, dan zijn al die spelers functioneel tweebenig. Kunnen met beide benen de bal van A naar B spelen. Over de grond, door lucht, met een boogje en hard. Dat is gewoon oefenen. Er is geen enkele andere trainer die dat doet.”

Magath

Na het vertrek bij Bayern München kreeg Jonker te maken met een cultuurschok in Wolfsburg. Hij werd gevraagd door Felix Magath, één van de succesvolste trainers in Duitsland in het voorgaande decennium, maar ook een tegenpool van alle andere trainers waar Jonker mee had samengewerkt. Magath haalde Jonker en de spelergroep uit hun comfortzone en hanteerde een spartaanse werkwijze qua trainen.

Jonker: “Op trainingskamp in Ostsee moesten we om 7.15 naar het trainingsveld rijden. Daar was Felix helemaal niet, wel assistent Bernd Hollerbach. Die zei: “Jongens tien minuten opwarmen en je loopt in drie groepen 800 meter op de atletiekbaan zo hard als je kan. Daarna zei hij: “We gaan nu acht keer 800 meter lopen en je loopt alle acht keer sneller dan dat je net hebt gelopen. Maar ze hadden al zo hard gelopen als ze konden. Dus de jongens gingen acht keer 800 meter volle bak lopen. ’s Ochtends om 7:45!”

Wie denkt dat de spelers daarna rustig konden gaan douchen en herstellen komt bedrogen uit. Het was slechts het begin van een overvolle trainingsdag. Jonker vertelt wat de spelers de rest van de dag nog voor de kiezen kregen: “Na het ontbijt fietsten we terug naar het trainingsveld, toen 20 minuten gymnastiekoefeningen met de looptrainer, daarna 25 minuten lang 14 tegen 14, vervolgens 14 oefeningen in tweetallen in een razend tempo. Toen dat gedaan was nog een keer dezelfde 14 oefeningen. Vervolgens werden er horden neergezet om over heen te springen. Na twee uur lang trainen was het klaar en mochten de spelers aan de lunch.”

Magath vroeg tijdens de lunch wie er niet zo goed hadden gelopen bij de ochtendsessie. Die spelers, waaronder de derde keeper en Bas Dost, mochten om 14:00 nog even 15 km lopen. Op tempo, want ze moesten binnen anderhalf uur terug zijn. De rest mocht slapen, totdat er om 17:30 nog een keer getraind moest worden. Voor een aantal spelers was dat wat teveel van het goede. “Bas Dost heeft ’s avonds zeker twee minuten op zijn knieën in het strafschopgebied gezeten en alles uitgespuugd wat hij nog in zich had. Die was helemaal op.” Het is niet een werkwijze die Jonker gekopieerd heeft: “Ik geloof er niet in, maar ben toch blij dat ik het heb gezien.”

Bas Dost

Ook Bas Dost, spelend onder Magath en Jonker, moest flink wennen aan de zware trainingen. Bovendien had de spits van Wolfsburg op dat moment nog moeite om het maximale uit zichzelf te halen, aldus Jonker. “Bas Dost had in 2014 al de spits van het Nederlands elftal kunnen zijn. Maar hij was er in zijn hoofd nog niet zo ver, hij wilde er niet alles voor doen. Hij had het zwaar aan het begin met de trainingen, maar Bas was ook nog onrustig, zoekende, soms ontevreden als hij niet speelde.”

“Ik heb toen al tegen Bas gezegd: ‘Jij bent de spits die Louis van Gaal zoekt. Jij lijkt het meest op Kluivert. Jij bent aanspeelpunt, je kan de bal vasthouden, je bent lang, je bent redelijk snel voor je lengte, je hebt oog voor de derde man en je kan een goal maken. Maar als jij er al niet in gelooft, hoe moet Louis er dan in geloven?’ Die man (Dost red.) is zo goed, ik vind het echt een uitstekende spits. Ik denk als hij op tijd had ingezien wat hij in zijn mars heeft dan had hij in 2014 al mee kunnen doen. Dan had Robin van Persie op een andere positie kunnen spelen en waren we misschien nog beter geweest.”

Top drie

Als de 55-jarige trainer de drie beste spelers uit moet kiezen waarmee hij gewerkt heeft twijfelt hij geen moment over de nummer één. Zijn keuze valt op een speler die volgens Jonker niet de waardering heeft gekregen die hij verdiende omdat alle aandacht uitging naar de tweestrijd tussen Messi en Ronaldo: “Xavi was een kleine speler, waar geen fysieke kracht aan zat, geen snelle speler, maar het was een man die het spel zo verschrikkelijk goed begreep. Die altijd vrij stond, die altijd naar de goede kleur speelde. Heeft alles gewonnen wat je kan winnen en altijd bepalend. Altijd top. Wat een speler.”

Op twee volgt Arjen Robben een speler die volgens zijn oud-trainer een ongekende drive bezit. “Hij is een waanzinnig gedreven speler, die continu het beste uit zichzelf wil halen. De drive die Arjen heeft is echt waanzinnig groot. Dat is heel bijzonder. De eerzucht in hem om gewoon te winnen. Ook een partijtje op de training. Die is in staat om de scheidsrechter op de training helemaal verrot te schelden als hij het er niet mee eens is, omdat hij ook dat partijtje wil winnen, ook tussen twee Champions League-wedstrijden in. Dat tekent Arjen. Ik heb heel respect voor hem gekregen in de tijd dat ik met hem gewerkt heb.”

Bij Bayern München kwam Jonker ook in aanraking met Philip Lahm, niet het grootste talent, maar wel één van de succesvolste Duitse voetballers aller tijden. “Lahm was een hele bijzondere speler, het was een klein mannetje, niet extreem snel, verdedigend kwetsbaar maar ik denk dat hij tien jaar de beste rechtsback van de wereld is geweest. Hij kon zo waanzinnig goed voetballen, hij zag het altijd, hij stond altijd goed. Altijd in balans, altijd de focus op voetbal en net als Xavi alles gewonnen.”

Topvoetballers als trainer

Het zou goed kunnen dat we de topvoetballers waar Jonker mee gewerkt heeft ook terug gaan zien als trainer. Wat hem betreft krijgen ex-topvoetballers wel voorrang bij de cursus, maar alleen als ze zich tijdens hun carrière al hebben verdiept in het trainersvak. “Ik denk dat het heel goed mogelijk is om jongens die in de absolute top hebben gespeeld en die tijdens trainingen jarenlang hebben opgelet op ‘wat doet zo`n trainer nou eigenlijk’ in korte tijd heel veel kan meegeven.” Jonker noemt Mark van Bommel als voorbeeld. “Die denkt na over de wedstrijd, denkt na over zijn spel, denkt na over waarom winnen we of verliezen we en die schreef jarenlang de trainingen op. Als je met Mark één of twee jaar aan de slag gaat dat staat er een prima trainer, daar ben ik van overtuigd.”

Ook bij Van Bommel adviseert Jonker de geleidelijke route. “Ik geloof in het traject dat Frank de Boer heeft gedaan. Frank is begonnen mij de D-tjes bij Ajax om eerst maar eens uit te vinden ‘vind ik dit wel leuk’. Volgende stap naar de A-junioren en tweede elftal op eigen benen. Vervolgens erachter gekomen, hij heeft het in zijn mars richting eerste elftal. Dat kost een paar jaar, maar je moet wel een aantal uren maken om gewoon les te leren geven.” Die uren wil Jonker zelf ook weer gaan maken: “Ik denk dat dit een goede fase is om verplichte rust te hebben, na te denken over dingen en de weg weer te vinden in Nederland, maar ik wil volgend seizoen wel weer wat gaan doen.”

Beluister hier de hele podcast met Andries Jonker: